Πόσοι και … πόσο είμαστε βέβαιοι ;

 

Περιμένοντας τη σειρά μου, κατά την καθιερωμένη επιδρομή της Παρασκευής στο ταχυφαγείο της γειτονιάς, ο προπορευόμενος κύριος αγόρευε επί παντός επιστητού και επί πάντων, σε ήρεμη ψυχική κατάσταση . Για το αγροτικό, για το μεταναστευτικό, για τον πληθωρισμό και την ακρίβεια … έχασα το μέτρημα. Οι τοποθετήσεις του ακολουθούσαν έναν ρυθμό καταιγιστικό, αλλά αυτό που με εντυπωσίασε ήταν η βεβαιότητά του. Ούτε ένα ψήγμα πιθανολόγησης – οι βεβαιωτικές διατυπώσεις έδιναν κι έπαιρναν, διανθισμένες τακτικά από εμφατικές υπερβολές και χοντροκομμένη αφ΄ υψηλού σάτιρα σε βάρος των … ανίδεων.

Η αντίδρασή μου κλιμακώθηκε εντός δευτερολέπτων. Ενδιαφέρον, θαυμασμός για τις ισχυρές του πεποιθήσεις, απογοήτευση, θυμός. Τα δύο τελευταία στάδια δεν προέκυψαν εξαιτίας ιδεολογικής διαφοροποίησης με τον κύριο (όχι ότι συμφωνούσα σε όλα) αλλά λόγω της απολυτότητάς του. Στην "Εισαγωγή στην πολιτική επιστήμη" ο Kurt Lenk έγραφε : «το πλήθος και η πολυπλοκότητα των σημερινών πολιτικών προβλημάτων έχουν αυξηθεί κατακόρυφα (π.χ. πυρηνική ενέργεια, περιβάλλον, ανεργία, πληθωρισμός κτλ.). Οι ίδιοι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του λαού εμφανίζονται αβοήθητοι απέναντι σε τέτοιας κλίμακας πολιτικές αποφάσεις».

Σκοπός του Γερμανού πολιτικού επιστήμονα ήταν να αναδείξει πόσο δύσκολο είναι να διαμορφωθεί μια πλειοψηφική και συμπαγής κοινή γνώμη σήμερα για το Χ ή το Ψ ζήτημα, πράγμα που με βρίσκει σύμφωνο. Γιατί δεν είναι μόνο η περιπλοκότητα και ο αριθμός των προβλημάτων που επιτείνουν τη σύγχυση. Είναι και οι απειράριθμες πληροφορίες που βραχυκυκλώνουν τη διαδρομή της συλλογιστικής μας για το καθετί. Ακόμη χειρότερα (ή καλύτερα για πολλούς) είναι η ακούσια ή εκούσια  αποστασιοποίηση και η άγνοια. Προσθέστε σε αυτά και τις βαθιά μέσα μας ριζωμένες προκαταλήψεις, την ιδιοτέλεια που ενταφιάζει την αλήθεια, τις τεχνικές ενός επιστημονικά οργανωμένου λαϊκισμού και, φυσικά, τον ακατανίκητο κομφορμισμό.

Συνακόλουθα, από πού προκύπτει η βεβαιότητα του κυρίου ; Δεν τον γνωρίζω, ενδέχεται  να έχει κάθε δίκιο σε όσα λέει, αλλά … ενδέχεται ! Οι δυνητικές και πιθανολογικές διατυπώσεις δε θεωρώ ότι είναι δείγμα ηττοπάθειας, μειονεξίας, φόβου ή άγνοιας. Αντίθετα, είναι δείγμα επίγνωσης της δυσκολίας των ζητημάτων, μετριοπάθειας και – δεν είναι κακό – ταπεινοφροσύνης. Είναι συνειδητή επιλογή απόρριψης του δογματισμού, της αδιαλλαξίας, της μισαλλοδοξίας πολύ περισσότερο. Είναι πρόθεση ανεκτικότητας – όχι ενδοτισμού – και πρόσκληση για συζήτηση. Ο συγκεκριμένος κύριος δεν προσκάλεσε κανέναν ούτε επέτρεψε τον (αντί)λογο, αυτοπροσκλήθηκε και ξεκίνησε τη δημηγορία, σαν το φύλαρχο στο τσούρμο …

Και λοιπόν ; δεν υπάρχουν βεβαιότητες στη ζωή, στην πολιτική ; Ασφαλώς και υπάρχουν, ασφαλώς και πρέπει με παρρησία να τις εκφράζουμε. Ωστόσο, εκτιμώ πως οι βεβαιότητες αυτές στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο είναι περιορισμένες, όταν αφορούν πολυπαραγοντικά ζητήματα. Τα σταγονίδια από το φτέρνισμα του Ιάπωνα χρηματιστή στο Τόκιο, φθάνουν εν ριπή οφθαλμού στο χρηματιστήριο Αθηνών. Επιπλέον, οι πεποιθήσεις μας μπορούν να διατυπώνονται με κάποια συστολή και πάντοτε τεκμηριωμένα, πάντοτε με τα μάτια του μυαλού ανοιχτά.

Εντάξει, είναι φορές που, όντες φορτισμένοι, θα ξεφύγουμε – μου έχει συμβεί, αλλά το μετάνιωσα σχεδόν αμέσως.

Γιώργος Λιάππης

3/2/2024