Τυφλή (;) βία

 

«Τυφλή» αποκαλούμε συνήθως τη βία που πλήττει τα θύματά της αδιακρίτως και απρόκλητα, πολύ περισσότερο όταν οι εκφραστές της είναι έφηβοι, ακόμη και μικρά παιδιά. Εκδηλώνεται με μανία, συχνά δολοφονική, με την έλλειψη συναίσθησης της πράξης και την απουσία μεταμέλειας να καταπλήσσουν και τους πλέον «σκληρόπετσους» … Τον τελευταίο καιρό ακούμε – και παρακολουθούμε μέσω αναρτήσεων στα κοινωνικά δίκτυα – για ανηλεείς συμπεριφορές μαθητών σε βάρος συμμαθητών τους, κακοποιήσεις και δολοφονίες ζώων, καταστροφές περιουσιών.

Είναι, όμως, πράγματι «τυφλή» η παραπάνω βία ; Αυτό θα υποδήλωνε κάποια γονιδιακή δυσπλασία, που εγγενώς «καταδίκασε» τους θύτες σε αυτόν τον απεχθή ρόλο. Οι επιστήμονες μάς λένε ότι ορισμένοι άνθρωποι, εκ κατασκευής, γεννιούνται χωρίς το «τσιπάκι» που ενεργοποιεί την ενσυναίσθηση, την ενοχή, αλλά αυτό σπανίζει. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων αυτή η βία έχει «πατέρα» αλλά και «μητέρα». Πρόσφατα, φιλοζωϊκή εταιρία κατέδειξε ως ηθικό αυτουργό του βασανισμού και της θανάτωσης μικρών κουταβιών από δύο επτάχρονους (!) το προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον. Φτώχεια, ενδοοικογενειακή βία, απουσία στοιχειώδους γονεϊκής μέριμνας και ευθύνης φανταζόμαστε ότι εκκολάπτουν το «αβγό του φιδιού».

Βέβαια, και για να κάνουμε το συνήγορο του διαβόλου, το έργο των γονέων δεν είναι εύκολο, όταν από παιδική ηλικία η ψυχή και το μυαλό κατακλύζονται με εξωοικιακή βία. Παρέχεται απλόχερα από την τηλεόραση, ακόμη και σε ώρες τηλεθέασης ανεπίτρεπτες, πολύ περισσότερο στα κοινωνικά δίκτυα, όπου οι θύτες «ανεβάζουν» τα θεάρεστα έργα τους. Η κακοποιητική συμπεριφορά εθίζει, ερεθίζει, όταν ιδίως καταντά «φυσιολογική» και, ακόμη χειρότερα, ηρωοποιείται. Τα παιδικά και εφηβικά αδιέξοδα βρίσκουν αμέσως διέξοδο, συνηθισμένη, αυτονόητη. Τα προβλήματα στο σπίτι, η άδικη και καταπιεστική κοινωνία, τα εσωτερικά ζητήματα αποσυμπιέζονται και «τιμωρούνται» με τον εκφοβισμό, την κακοποίηση, την καταστροφή, τη δολοφονία.

Η βία δεν αναχαιτίζεται από την οικογένεια, που δεν ξέρει τι να πρωτοκάνει και να πρωτοπρολάβει. Ούτε από το σχολείο. Παλιά έλεγαν στο δάσκαλο «να τον κάνεις άνθρωπο, κι ας μάθει όσα γράμματα μπορεί και θέλει». Τώρα του λένε «να μάθει γράμματα, τα άλλα άστα σε εμάς». Παιδιά και έφηβοι, έλεγε κάποτε ο Α. Τερζάκης, προστρέχουν στους μεγάλους για απαντήσεις, για έναν κανόνα ζωής, μέσα στη γενική ρευστότητα, την ηθική σύγχυση. Ωστόσο σήμερα, λέμε εμείς, πολλοί νέοι έχουν την αίσθηση ότι ηθικολογία και όχι ηθική είναι ο γνώμονας που εισπράττουν. Κι από την άλλη, το «άγιο» διαδίκτυο τούς δίνει όλες τις απαντήσεις.

Γονείς απόντες, τηλεόραση τοξική, διαδίκτυο ανεξέλεγκτο, εκπαίδευση ωφελιμοθηρική, πρότυπα διαφθοράς, αναξιοκρατία, αβεβαιότητα. Είναι όλα τα τελευταία ο «κανόνας» ; για κάποιους ναι, για κάποιους όχι. Για τους πρώτους – στην περίπτωσή μας παιδιά και εφήβους – συνιστούν αναγκαίες και επαρκείς συνθήκες βίαιης αντίδρασης. Για τους δεύτερους, στους οποίους μπορεί να ανήκουμε κι εμείς, συχνά αρκεί η καταστολή, συνοδευμένη από εκδηλώσεις αποτροπιασμού και «κατάρες». Κάποια στιγμή, όμως, χρειάζεται να σκεφτούμε και αυτήν την κοινοτοπία που ακούει στο όνομα «πρόληψη» …

 

Γιώργος Λιάππης, 25-5-2023